Handhaving van schijnzelfstandigheid is in 2026 geen dreiging meer die stil blijft. De Belastingdienst voert bedrijfsbezoeken uit, en bij opzet of grove schuld kunnen vergrijpboetes volgen. Naheffingen loonbelasting zijn mogelijk met terugwerkende kracht tot 1 januari 2025. Toch zijn veel zzp'ers onzeker over hun eigen positie. Want wat maakt je nu eigenlijk schijnzelfstandig? Niet je contract, maar de praktijk van alledag. Dit zijn de vijf signalen die je niet mag negeren.
Je hebt maar één opdrachtgever, al maandenlang
Je bent zzp'er, maar al negen maanden factureer je vrijwel uitsluitend aan hetzelfde bedrijf. Elke maand, ongeveer hetzelfde bedrag, voor wat in de praktijk neerkomt op een vaste werkplek en een vaste set taken. Dit is een van de duidelijkste signalen voor de Belastingdienst dat er misschien geen echt ondernemerschap is, maar een verkapt dienstverband.
Eén opdrachtgever is op zichzelf niet verboden, maar het verhoogt de kans dat de relatie als een arbeidsovereenkomst wordt beoordeeld - zeker als die opdrachtgever ook je enige inkomstenbron is. Spreid je portfolio actief, werk bewust met meerdere klanten tegelijk of naast elkaar, en bewaar offertes en opdrachten van andere partijen als bewijs van echt ondernemerschap.
Jij bepaalt niet zelf hoe en wanneer je werkt
Moet jij naar de wekelijkse maandagochtend-stand-up? Ben je verplicht om tijdens kantooruren bereikbaar te zijn? Volg je werkprocessen en protocollen van de opdrachtgever, niet van jezelf? Dan is er mogelijk sprake van een gezagsverhouding - een van de drie pijlers waarop de Belastingdienst een arbeidsrelatie beoordeelt.
Echte zelfstandigheid betekent dat jij bepaalt hoe je de opdracht uitvoert. Je mag uiteraard met de opdrachtgever afstemmen over resultaten en deadlines, maar de instructies over de uitvoering komen van jou. Een eenvoudige vuistregel: als de opdrachtgever kan zeggen hoe je iets doet, is dat een signaal om serieus te nemen.
Je kunt de opdracht niet overdragen aan iemand anders
Als jij ziek bent of op vakantie, wie vult dan jouw plek in? Als het antwoord "niemand, ik moet het zelf doen" is, dan werkt een kenmerk van een arbeidsovereenkomst in jouw nadeel. De verplichting om de arbeid persoonlijk te verrichten, zonder iemand in te schakelen als vervanger, wijst op een dienstverband.
Zet in je overeenkomst expliciet dat je het recht hebt een gekwalificeerde vervanger in te zetten als jijzelf niet beschikbaar bent. En maak hier ook daadwerkelijk gebruik van. Een clausule die nooit wordt toegepast, helpt weinig bij een controle door de Belastingdienst.
Je uurtarief ligt onder de €38
Verdien je minder dan €38 per uur? Dan geldt een bijzondere regeling. Als jij je beroept op het rechtsvermoeden van arbeidsrelatie, moet jouw opdrachtgever bewijzen dat er géén dienstverband is. Die bewijslast is omgekeerd ten opzichte van de normale situatie. Concreet: jouw opdrachtgever zit in een kwetsbare positie als de samenwerking genoeg kenmerken van werk in loondienst heeft.
Ben je bewust bezig met je tarief en wat dit voor jou betekent? Lees dan ook hoe het minimumuurtarief van €38 precies werkt en welke bescherming het biedt aan zowel zzp'er als opdrachtgever.
Je werkt met apparatuur en op de locatie van de opdrachtgever
Een laptop van het bedrijf, een vaste werkplek op kantoor, toegang tot interne systemen via een bedrijfsaccount. Hoe meer jouw werksituatie op die van een gewone werknemer lijkt, hoe lastiger het wordt om te bewijzen dat je echt zelfstandig bent. De Belastingdienst kijkt naar de feitelijke situatie, niet naar de naam op je contract.
Gebruik liever je eigen apparatuur, factureer onkosten apart en wees bewust over hoe je naar buiten treedt. Heb je een eigen e-mailhandtekening, een zichtbaar KvK-nummer op je facturen en een eigen website? Dat zijn kleine maar concrete signalen van ondernemerschap die bij een bedrijfsbezoek wél tellen.
Wat je nu al kunt doen om je positie te versterken
De keuzehulp van Ondernemersplein helpt je in een paar minuten beoordelen of jouw opdracht de toets doorstaat. Doe dit voor elke lopende opdracht, niet alleen voor nieuwe. Laat daarna je overeenkomst toetsen - en realiseer je dat de Belastingdienst kijkt naar hoe de samenwerking in de praktijk verloopt, niet naar wat er op papier staat.
Wil je weten hoe het bredere beleid rondom zzp-wetgeving er dit jaar uitziet? Dan lees je in dit artikel over de koersbrief van Aartsen wat het kabinet concreet van plan is. En als je nog twijfelt over de verplichte AOV die eraan komt, is ons artikel over de BAZ-wet de moeite waard.
De handhaving staat er dit jaar serieus op. Eén bedrijfsbezoek kan leiden tot een naheffing over meerdere jaren. De meeste zzp'ers die in de problemen komen, wisten eigenlijk al dat de situatie niet klopte - maar hebben het te lang voor zich uitgeschoven.